Elmas-Su Paradoksu
Meşguliyet (business) konusunu düşünürken aklıma geldi… İktisatçı Adam Smith’in “Elmas-Su Paradoksu” denen bir olayı vardır. Elmasın insana hiçbir faydası olmamasına ve suyun yaşam kaynağımız olmasına rağmen nasıl oluyor da su bedava, elmas çok değerli oluyor?
Malın değerini belirleyen kendi özelliği değil her ilave biriminin birey için değeridir. Yani marjinal fayda kavramı. Gerçkten de yeterli suyunuz varsa elde edeceğiniz fazladan her birim su sizin için değerini kaybedecektir. Fakat ne kadar elmasınız olursa olsun değeri azalmayacaktır. Tabi bunun da bu iki maddenin arz miktarıyla ilgisi var. Elmas az bulunan bir maden olmasaydı, su gibi onun da marjinal faydası az olacaktı.
Her neyse benim takıldığım nokta şu:
Dünyada az bulunan süs eşyaları neden halen insanlar için değerli? Onlar için insanlar öldürülüyor, savaşlar çıkarılıyor. Ve bu sadece az bulunan bir taş veya metal. İnsanlık da bilmem kaç yüz bin yaşında. Tabi bunun sebebi de artık madenlerin özelliği veya güzelliği değil, onlar karşılığında elde edebileceklerimiz. Tamam da artık değer aracı olarak taş, metal falan kullanmayalım ya. Ayıp lan, çocuk gibi!
8 Yorum
bmert on April 27th, 2005
Ha ya?a. ?imdi hat?rlad?m, bunun anlam? bast???m paran?n kar??l??? var olay?. Tamam da kar??l??? olsa noolur olmasa noolur? Para dedi?in üretime kat?ld???n oranda de?i? toku? için verilen devlet güvencesinde bi araç.
Bu kar??l??? var olay? daha çok uluslararas? piyasalarda gerçerlilik kazanan bi?ey heralde he mi?
O zaman yine ayn? ?eye gelmiyo mu? “Ben de çok alt?n var olm” diye ba?ka devlete artislik mi yap?yon daha do?rusu daha m? güçlü olmu? oluyosun. Kriter yine bu mu yani?
eray on April 27th, 2005
?imdi tam olarak ööle de?il. para devletin sana verdi?i bir senettir asl?nda. yani devlet sana “?erefsizim sana verdi?im ?u para kadar mal var bende” diyo. tabe ayn? zamanda di?er devletlere de ööle diyo. ?imdi asl?nda istesen elinde buzdolab? da tutars?n, efendime sööliim, paran? kar??l??? kadar su da tutars?n. lakin biraz fazla yer tutar. o nedenle genel kabul görmü? yükte hafif pahada a??r bi?eye endeksliyon mal?? mülkü. para kazanan adam istese gidip 300 buzdolab? da alabilir ama naap?cak? bi taraf?na m? sokucak afedersin! o yüzden gidip dolar al?yo, alt?n al?yo… devletin ki de farkl? diil.
ha sen hiç kimse tutmas?n diyosan ona biz arkada?larla anar?izm diyoruz ki o da bence gayet makul… hem ede tutucak bi?ey olmay?nca okullarda iktisat bölümleri de olmaz, iktisat/i?letme diye bi?ey de olmaz. sen ve senin gibiler de rahat edersiniz….
bmert on April 28th, 2005
?imdi bu dedi?in mesela petrol olsa tamam. bi i?e yarar harbi de?erlidir. verdi?in paran?n da kar??l??? yerine geçebilir. bunu de?i?tiremezsin çünkü gerçekten de?erlidir. ama alt?n öyle mi? ya da elmas?
demek istedi?im bu. bunlar sadece genel kabul görmü? de?erler de?il mi? mesela sana soruyorum alt?n neden de?erlidir? sadece az bulundu?u için de?il mi?
yenal on May 1st, 2005
evet
bmert on May 2nd, 2005
güzel, ?imdi yaz?y? ba?tan okuyal?m. ben de buna saçma diyorum zaten.
Neyse ?öyle diyelim. ?nsanlar kendi aralar?nda anla?m??. Ben sana i? yapt?r?yorum 10 tane alt?n veriyorum. “Bu ne lan?!” diye soruyosun. “Bunu git ba?kas?na ver o da sana istedi?in ba?ka bi?eyi versin” diyorum. Bakkala gidip durumu anlat?yosun “abi böyle böyle” diye. O da onlar? senden al?p istediklerini veriyo. Bu böyle dönüp gidiyo çünkü herkes yar?n öbür gün birisinin ç?k?p ellerindeki her?eyi alamayaca??n? biliyo (az bulunma olay?). Yaz?n?n sonuna bakacak olursak da
“Tabi bunun sebebi de art?k madenlerin özelli?i veya güzelli?i de?il, onlar kar??l???nda elde edebileceklerimiz. Tamam da art?k de?er arac? olarak ta?, metal falan kullanmayal?m ya. Ay?p lan, çocuk gibi! ”
dedi?ini görüyoruz. Mesela çocuklar aras?nda da baz? misketler ya da He-Man kartlar? çok de?erlidir. Ama komik i?te.
Cihan on May 24th, 2005
Napal?m bokumuzu mu de?er arac? yapal?m?
-Benim ki çok kokuyo o yüzden 5 bira isterim.
-Yok lan bokun 2 biradan fazla etmez.
Saçma!
Raven on October 15th, 2005
Adam Smith’in de?er paradoksu di?er ad?yla.
eray on April 27th, 2005
yavr?m bu mant?kla paray? da yakal?m…
koskoca insanl?k oturmu? elinde tuttu?u ka??tlar? say?yo ve mutlu oluyo olacak ?ey mi?
ama ööle de?il i?te. yani ööle tabi hakl?s?n da ööle de?il. basitçe ifade edeyim: bu az bulunan maden bi ülkenin zenginli?inin i?areti… ?ööle ki. eskiden bi ülkenin alt?n rezervi çoook önemliydi. banka kasalar?nda bööle külçe, külçe alt?n dururdu. hala da duruyor. bu ?u demek, benim piyasaya bast???m paran?n bir kar??l??? var.
lakin ?imdi dolar icad oldu, mertlik bozuldu! art?k de?eri dü?ük param?z kar??l???n? dolarda buluyor… bankalar dolar tutuyor elinde… ac? ama gerçek! neylersin!